Հ.Վարդապետյանի անվան փորձարարական ֆիզիկայի բաժանմունք

Հ․ Վարդապետյանի անվան փորձարարական ֆիզիկայի բաժանմունքի (ՓՖԲ) գործունեությունը սկիզբ է առել 1967 թվականից, երբ ԱԱԳԼ (ԵրՖԻ)-ում գործարկվեց 6 ԳէՎ էներգիայով Երևանի էլեկտրոնային սինքրոտրոնը։ Մինչև սինքրոտրոնի աշխատանքի դադարեցումը՝ 2005 թ., ՓՖԲ-ի աշխատակիցների կողմից արագացուցչի վրա իրականացվել են լայնածավալ գիտափորձեր։ Այդ հետազոտությունների շրջանակներում, մասնավորապես, չափվել են պրոտոնների և նեյտրոնների էլեկտրամագնիսական շառավիղները, ուսումնասիրվել են միջուկների վրա պիոնների ֆոտոծնման ռեակցիաներում ֆոտոնների հադրոնային հատկությունները, բևեռացված ֆոտոնների և թիրախների օգտագործմամբ՝ նուկլոնային ռեզոնանսների կառուցվածքը, միջուկների ֆոտոֆրագմենտացման մեխանիզմները, ինչպես նաև ռենտգենյան անցումային ճառագայթման և մոնոբյուրեղներում ռելյատիվիստական էլեկտրոնների կանալային ճառագայթման հատկությունները։

 

ՓՖԲ-ի ֆիզիկոսների կողմից ստացված գիտական արդյունքները հնարավորություն են տվել խորացնելու պատկերացումները տարրական մասնիկների և ատոմային միջուկների հիմնարար հատկությունների վերաբերյալ։ ԱԱԳԼ-ի, որպես միջուկային ֆիզիկայի և արագացուցչային հետազոտությունների տարածաշրջանային կենտրոնի, գիտական համբավը նպաստել է ԱՄՆ-ի, Գերմանիայի, Շվեյցարիայի, Ճապոնիայի և այլ երկրների առաջատար գիտական և կրթական կենտրոնների հետ միջազգային համագործակցությունների ամրապնդմանն ու զարգացմանը, ինչպես նաև միջազգային հետազոտական ծրագրերին լիարժեք մասնակցությանը։ Բաժանմունքի գիտական գործունեությունն ընդգրկում է նաև ցածր ինտենսիվության (10-20 e-/վրկ), 10-75 ՄէՎ էներգիաներով և մինչև 1 մկԱ հոսանքով էլեկտրոնային փնջի օգտագործմամբ ֆոտոմիջուկային ռեակցիաների, մասնիկների գրանցիչների էֆեկտիվության և նյութերի ճառագայթային հատկությունների սիստեմատիկ ուսումնասիրություններ, ինչպես նաև ճառագայթային ախտորոշման և թերապիայի համար անհրաժեշտ ռադիոիզոտոպների արտադրությանն ուղղված աշխատանքեր։ ՓՖԲ-ի աշխատակիցներն ակտիվորեն ներգրավված են նաև ԱԱԳԼ գիտնականների կողմից 2019 թվականին շահագործման հանձնված C18/18 ցիկլոտրոնի արտաքին պրոտոնային փնջի օգտագործմամբ թեթև միջուկների կլաստերային կառուցվածքի, ինչպես նաև մի շարք ռեակցիաների կտրվածքների չափման աշխատանքներում։

 

Բաժանմունքի գործունեության մեջ իր ուրույն տեղն ունի Ավանի աղի հանքի ցածր ֆոնային ստորգետնյա լաբորատորիայում իրականացվող հազվադեպ միջուկային պրոցեսների հետազոտությունները, ինչպես նաև ֆիզիկական գիտափորձերի համար նախատեսված դետեկտորների նախագծման և ստեղծման աշխատանքները, այդ թվում՝ պլաստիկ և բյուրեղային սցինտիլյատորները, սիլիցիումային հենքով միկրոստրիպային դետեկտորները, ռադիոհաճախականային ֆոտոխողովակները, ցածր ճնշման բազմալար համեմատական խցիկները և այլն: Զարգացվում են նաև խիտին/խիտոզանային համակարգերի և դրանց ձևափոխումների ուսումնասիրության նոր մեթոդները:

 

Տես ավելին

Համագործակցություն

  • Բարձր էներգիաների փորձարարական ֆիզիկա, Միջուկային հետազոտությունների եվրոպական կենտրոն (CERN),  CMS, ATLAS, ALICE, COMPASS, AMBER գիտափորձեր
  • Հադրոնների կառուցվածքի և էլեկտրամագնիսական փոխազդեցությունների հատկությունների հետազոտումը էլեկտրոնների և ֆոտոնների փնջերով, Ջեֆերսոնի անվան ազգային լաբորատորիա (JLab), Hall A, B, C, D
  • Հադրոնային ֆիզիկա, Գերմանական էլեկտրոնային սինքրոտրոն (DESY), HERMES և H1 գիտափորձեր
  • Գերբարձր էներգիաների գամմա-ճառագայթների աստղաֆիզիկա, H․E․S․S․, CTA գիտափորձեր
  • Միջուկների ճեղքում և ֆրագմենտացում ռեալ ֆոտոնների փնջերով, ELI-NP, HIγS գիտափորձեր
  • «Ծովային» քվարկների բաշխումները նկարագրող «Սիվերս»-ի ֆունկցիայի չափումը Դրել-Յանի պրոցեսներում, Ֆերմիի անվան ազգային լաբորատորիա (FermiLab), SpinQuest գիտափորձ
  • Գլյուոնային բաշխումների հետազոտումը բևեռացված էլեկտրոնների և միջուկների բախումներում, Էլեկտրոն-իոնային կոլայդեր (EIC), Բրուկհավենի ազգային լաբորատորիա (BNL), ԱՄՆ
  • Չբևեռացված, երկայնակի և լայնակի բևեռացված պրոտոնների և դեյտրոնների փնջերի բախումներում լեպտոնային զույգի ծնման ռեակցիաներում ասիմետրիաների չափումներ SPD գիտափորձում, NICA կոլայդեր, Միջուկային հետազոտությունների միացյալ ինստիտուտ (ՄՀՄԻ), Դուբնա, ՌԴ
Փաստաթղթերի նմուշային ձևեր
Ներբեռնել հայերեն տարբերանշանը
Ներբեռնել անգլերեն տարբերանշանը
© 2026 «Ա. Ի. Ալիխանյանի անվան ազգային գիտական լաբորատորիա (Երևանի ֆիզիկայի ինստիտուտ)» հիմնադրամ